यो हो २३औं शताब्दीको नेपाल

मदन लम्साल

नयाँ नेपाल वास्तवमै प्रगतिशील भएको छ । यो देश २१औं होइन, कम्तीमा २३औं शताब्दीमा धमाधम चलिरहेको भन्दिए हुन्छ । यसका थुप्रै प्रमाणहरु देखिन थालेका छन् । राजनीतिक दलहरुले नेपाललाई प्रदेशहरुमा छुट्ट्याउँदा जसरी भागबण्डा गरेका छन् यसले गर्दा आगामी दिनमा जातीय द्वन्द्व र एक जिल्लासँग अर्को जिल्लाबीच लडाइँ हुनबाट कसैले पनि रोक्न सक्दैन । अहिले विभिन्न समूहका अनगिन्ती माग र आकाङ्क्षा हेर्दा यो अनुमान गर्न कठिन छैन । नेपालीलाई १५ वर्ष लडेर पुगेको देखिँदैन । नेपालीलाई एउटा असाध्यै मन पर्ने खेल लड्नु–भिड्नु नै हो । पुराना फेशन, धर्म वा जीवनशैली आदि १ सय÷२ सय वर्षको विकासपछि पुनः फर्केर आउँछ भनिन्छ । जातीय हत्या, हिंसा, काटमारको राजनीति पृथ्वीनारायण कालमा फर्किने सङ्केतहरु देखिएका छन् । यसले नेपालीहरु प्रगतिचक्रमा नै छन् भन्ने पुष्टि गर्दछ ।

संसारका धेरै देशभन्दा नेपाल २ सय वर्षअगाडि हुनुको प्रमाण यहाँको समाजमा व्याप्त राजनीति पनि हो । यहाँ कुनै यस्तो क्षेत्र छैन, जहाँ राजनीतिक दृष्टिकोण नघुसेको होस् । चिया पसल, चौतारादेखि स्कूल, कलेज, प्रशासन, हरेक पेशा, हरेक वर्गमा राजनीति रमेको छ । अब केवल प्राथमिक र मण्टेश्वरी विद्यालयमा यो पु¥याउन बाँकी छ । यसले नेपाली समाज राजनीतिक रुपले कति सचेत, कति संवेदनशील छ भन्ने पुष्टि गर्दछ । त्यसैले, अब छूटफुट रहेका ठाउँमा राजनीतिक दलका युनियन गठन गर्न दलहरुले सघाउनुपर्दछ । त्यसपछि हरेक स्कूल, अफिस, प्रशासन, यहाँसम्म कि सरकार चलाउने जिम्मा अहिलेको जस्तै सदा राजनीतिक युनियनलाई दिन सकियोस् । अब ‘प्राइभेटाइजेशन’ होइन कि ‘युनियनाइजेशन’, ‘सिण्डिकेटाइजेशन’तर्फ जानु जरूरी छ, जुन लक्ष्य हासिल गर्न अब धेरै समय लाग्ने देखिँदैन ।

नेपाल २ सय वर्षअगाडि हुनुको अर्को प्रमाण हो– नेपालीहरुको अरुले देख्ने गरी खुला ठाउँमा ‘ट्वाइलेट’ जाने र खाना खाँदा घरभित्र लुकेर खाने संस्कृति । यो विदेशीहरुको भन्दा ठीक उल्टो हो । यो नेपालीको नितान्त मौलिक संस्कृति हो, जुन संसारभरिका मानिसभन्दा उदार र प्रगतिशील छ । तर, विदेशीहरुको लहलहैमा लागेर हो वा किन हो २३औं शताब्दीको आजको नेपालमा पनि हाम्रा केही मन्त्री र प्रधानमन्त्रीसमेत ठाउँठाउँमा गएर खुला दिसामुक्त क्षेत्र घोषणा गर्दै हिँडिरहेका छन् ।

काठमाडौंबाट बग्ने नदीहरु जो ढलमा परिणत भइसकेका छन्, ती भनेका हाम्रा संस्कृतिका दह्रा प्रमाण हुन् । यो कुरालाई बिर्सेर मन्त्रीहरु किन, कसका आदेश पाएर खुला दिसामुक्त क्षेत्र भन्दै हिँडिरहेका छन् बुझिनसक्नु छ । तर, उनीहरु नेपाली संस्कृति भत्काउन सफल हुने छैनन् । बरू काठमाडौं महानगरपालिका (काम नपा)ले भने हिजोआज मानिसहरुको घर–पर्खाल भत्काइदिएर, बाटोलाई नदीकिनार, भीरपाखाजस्तै बनाइदिएर भए पनि बाटोछेउ खुला दिसा जान चाहनेहरुलाई केही हदसम्म भए पनि सजिलो बनाइदिएको छ ।

नेपालको प्रगतिशील सोचको विश्वमा कुनै तुलनै छैन । आफूसँग पानीको स्रोत नै नभएका देशहरुले अनेक गरेर बिजुली बालेर केके नै विकास गरें भन्ठानेर बसेका छन् । तर, पानी नै पानीको खानी भएर पनि बिजुली आयोजना नै नबनाई बिजुलीचाहिँ बालिरहेको छ नेपालले । छँदै छ नि डिजेल, पेट्रोल खाडीबाट ल्याउन । नेपालीहरु काम गर्न खाडी जान्छन् । उनीहरुले कमाएको डलरले पेट्रोलियम आइहाल्छ ।

जलविद्युत् आयोजना बनाउने झन्झट किन गरिरहने ? भविष्यलाई साँचेर राख्न परेन पानी ? आफूसँग विद्युत् आयोजना नै नबनाई लौ त बिजुली बालेर देखाओस् दुनियाँमा त कसैले । योभन्दा कति प्रगतिशील हुने ? त्यसैले त प्रगतिशील समूहरुले नेपालमा अहिले कुनै पनि जलविद्युत् आयोजना बन्न दिएका छैनन् ।

नाक अर्थात् नेपाल एअरलाइन्स कर्पोरेशनलाई नै हेरौं न । भएका दुईओटा जहाज पनि मुस्किलले कहिलेकाहीँ उडान गर्छन् । तर, पनि राष्ट्रिय ध्वजावाहकको पगरी गुथिरहेकै छ । ४०औं वर्षदेखि एउटा जहाज नकिनेर पनि चलेकै छ । योभन्दा कति प्रगतिशील बन्नु ? हुन पनि वेदपुराणमै पुष्पक विमान उडाएको नेपालले अहिले आएर जाबो फलाम र प्लाष्टिकको जहाज चलाइहिँड्ने कुरा पनि आएन । नयाँ कार्यकारी नियुक्त भएपछि पक्कै पनि पुष्पक विमानभन्दा पनि ‘एडभान्स’ हावा विमान ल्याउने नै छन् भनेर ठोकुवा गर्न सकिन्छ ।

हेर्दै जाने हो भने नेपालमा प्रत्येक क्षेत्रमा यस्ता प्रगतिशील कामहरु भइरहेका पाइन्छन् । यसरी नेपालको हरेक क्षेत्रमा अहिले भइरहेको प्रगति हेर्दा नेपाललाई अब २ सय मात्र होइन ३ सय वर्ष अगाडि जानबाट कसैले रोक्न सक्दैन । कुनै दूतावसाले पनि सक्दैन ।